Macun-u Şifa Ne İşe Yarar? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Bir İstanbul Güncesi
—
Bölüm 1: Macun-u Şifa ve Geleneksel İyileşme
İstanbul’un dar sokaklarında, sokakta yürürken, kafelerde otururken ya da bir vapurda yolculuk yaparken, hep duyduğum bir şey vardır: “Macun-u şifa al, derdine derman bul!” Geleneksel tıbbın bir parçası olarak yıllardır bilinen, özellikle de soğuk algınlıklarından mide sorunlarına kadar birçok sağlık sorununa karşı önerilen bir macun. Adeta bir kültür mirası gibi yıllardır kuşaktan kuşağa aktarılan bu doğal karışım, hem halk arasında hem de tıpta hala bir çözüm aracı olarak varlığını sürdürüyor. Ancak, son yıllarda bu ürünün toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden nasıl algılandığını düşünmeye başladım.
Özellikle bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak, toplumun farklı kesimlerinin sağlıkla ve geleneksel iyileşme yöntemleriyle olan ilişkisini gözlemlemek, bana bu konuyu derinlemesine inceleme fırsatı sundu. Macun-u şifa, sadece bir tedavi aracı olmanın ötesine geçiyor. Herkes için farklı anlamlar taşıyor, farklı gruplara hitap ediyor ve bazen de toplumsal eşitsizliği, kadın-erkek ayrımını gözler önüne seriyor.
—
Bölüm 2: Macun-u Şifa ve Toplumsal Cinsiyet
İstanbul’da, sabahları işe gitmek için metroya bindiğimde, karşımda sıklıkla anneler ya da genç kadınlar olur. Ellerinde, evde ya da pazarda duydukları, bildikleri geleneksel şifa yöntemlerine dair bilgilerle birbirlerine önerilerde bulunurlar. Geçtiğimiz kışın başlarında, bir kadın, yanında getirdiği küçük bir kavanozdan Macun-u şifa döküp, “Çocuğum için aldım. Bütün hastalıkları geçirecek!” diyerek gülümsedi. O anda şunu düşündüm: Bu macun, yalnızca fiziksel hastalıkları iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda toplumun geleneksel kadınlık rolünü de pekiştiriyor. Kadınlar, evin şifacısı olarak kabul edilirken, bu tür ürünler de genellikle onların elindedir.
Ancak bu bakış açısı, sadece kadınları değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini de barındırıyor. Erkekler, toplumda daha fazla yer kaplayan, daha çok görünür ve “güçlü” olarak algılanan bir grupken, geleneksel iyileşme yöntemleri genellikle kadınların sorumluluğuna bırakılıyor. Bu, sağlık konusunda da bir ayrım yaratıyor. Kadınların sağlıklarına yönelik sorumlulukları, sadece kendilerini değil, aileyi de iyileştirme görevini onlara yüklüyor. Macun-u şifa gibi geleneksel ürünlerin, bu tür toplumsal cinsiyet rolleriyle ilişkili olduğunu unutmamak gerekir.
—
Bölüm 3: Çeşitlilik ve Macun-u Şifa
İstanbul’da her köşe başında farklı kültürlerden, farklı yaş ve sosyal statülerden insanlarla karşılaşıyoruz. Macun-u şifa gibi ürünler, bu çeşitliliğin de bir yansımasıdır. Kimisi için bir kültürün, kimisi için ise yalnızca pratik bir çözüm aracıdır. Sokaklarda yürürken, farklı yaşlardan ve etnik kökenlerden insanları gözlemlerken, bu tür şifa yöntemlerinin farklı topluluklarda nasıl algılandığını fark ediyorum.
Mesela, mahalledeki Arap kökenli bir kadının, çocukları için Macun-u şifa aldığını ve bunun bir geleneksel çözüm olarak kabul edildiğini duyduğumda, bunun kültürel bir devamlılık olduğunu fark ettim. Diğer bir yandan, Türk kökenli bir ailede, daha modern sağlık çözümleri tercih ediliyordu. Ancak, her iki grup da kendi içlerinde, şifa ve sağlık anlayışlarını yaşatmak için geleneksel yöntemlere bağlı kalıyordu. İşin içinde çeşitlilik varsa, şifa da çeşitleniyor.
—
Bölüm 4: Sosyal Adalet Perspektifinden Macun-u Şifa
Sosyal adalet ve eşitlik, her bireyin sağlık hizmetlerine eşit şekilde erişebilmesi gerektiği ilkesine dayanır. Ancak, geleneksel ürünlere erişim her zaman bu eşitlikçi ilkeyle örtüşmeyebilir. Özellikle düşük gelirli mahallelerde yaşayan insanlar, modern tıbbi hizmetlere ulaşmada zorluklar yaşayabiliyor. Bu noktada, Macun-u şifa gibi geleneksel ürünler, birçok kişi için en ulaşılabilir çözüm olabiliyor.
Ancak, burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: Herkesin bu tür ürünlere kolay erişimi yok. Sağlık hizmetlerine ve geleneksel şifa yöntemlerine erişimdeki eşitsizlik, sosyal adaletin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor. Yüksek gelirli bireyler genellikle kaliteli ürünlere ve modern tıbbi çözümlere erişim konusunda daha avantajlı durumda olabilirken, düşük gelirli bireyler geleneksel yöntemlere, örneğin Macun-u şifa gibi ürünlere başvurmak zorunda kalabiliyorlar.
Bu durum, toplumsal eşitsizliği gözler önüne seriyor. Macun-u şifa, aslında çok daha geniş bir eşitsizlikler yelpazesinde, tıbbi ve geleneksel şifa yöntemlerine erişim konusunda önemli bir gösterge sunuyor. Her bireyin aynı şekilde şifa arama imkanına sahip olamaması, sosyal adaletin önündeki en büyük engellerden birini oluşturuyor.
—
Bölüm 5: Sonuç: Macun-u Şifa ve Toplumsal Dönüşüm
Macun-u şifa, yalnızca bir sağlık ürünü olmanın ötesine geçiyor; o, toplumun cinsiyet rolleri, kültürel çeşitlilik ve sosyal adalet ile şekillenen bir anlam taşıyor. İstanbul’da sokakta yürürken, toplu taşımalarda karşılaştığım sahnelerle, bu geleneksel şifa aracının ne kadar farklı kesimlerin hayatlarına dokunduğunu gözlemliyorum. Macun-u şifa, bir yandan kadınların, annelerin ve ailelerin gücünü simgeliyor, diğer yandan toplumdaki eşitsizliklerin, erişim zorluklarının ve sosyal adaletsizliğin de bir yansıması oluyor.
Bundan daha önemli bir şey var: Her bireyin sağlık ve şifa arayışında eşit haklara sahip olması gerektiğini unutmamalıyız. Toplumun her kesiminin, kökenine, cinsiyetine veya gelir seviyesine bakılmaksızın, sağlıklı yaşam hakkı eşit şekilde korunmalı ve desteklenmelidir. Macun-u şifa gibi geleneksel ürünler, bu eşitliği bir dereceye kadar desteklese de, aslında daha derin bir yapısal dönüşümün ihtiyaç duyulduğu açıkça ortada.
Her ne kadar bir kutu Macun-u şifa size anlık bir rahatlama sağlasa da, asıl şifa, toplumsal yapımızı dönüştürmekten, eşitliği sağlamak ve herkesin sağlık hizmetlerine eşit erişimini temin etmekten geçiyor.
—
İstanbul’un sokaklarında, her köşe başında bir şifa arayışının izlerini süreceğiz; bu, yalnızca fiziksel değil, toplumsal bir iyileşme süreci olmalı.